دیدگاه روانشناسی مثبت گرا

طبق این دیدگاه می توان گفت تاب بیاری، توانمندی فرد در ایجاد تعادل زیستی- روانی، در شرایط خطرناکه. علاوه بر این، محققان می گن که تاب بیاری یه جور بازسازی خود با نتیجه های مثبت هیجانی، عاطفی و شناختیه (گارمزی، ۱۹۹۱؛ ماستن، ۲۰۰۱؛ راتر، ۱۹۹۹؛ لوتار، سیچتی و بکر، ۲۰۰۰، به نقل از سامانی، جوکار و صحراگرد،۱۳۸۶).

به باور این دیدگاه تاب بیاری، برگشت به تعادل اولیه یا رسیدن به تعادل سطح بالاتر (در شرایط تهدیدکننده) است و از این رو سازگاری موفق در زندگی رو جفت و جور می کنه. در عین حال کامپفر(۱۹۹۱) به این نکته هم اشاره میکنه که سازگاری مثبت با زندگی، هم می تونه نتیجه تاب بیاری به شمار رود و هم به عنوان پیش آیند، سطح بالاتری از تاب بیاری رو دلیل شه. ایشون این مسأله رو به وجود اومده توسط پیچیدگی تعریف و نگاه فرآیندی به تاب بیاری می دونه (رضاپور، ۱۳۸۹).

راه های ارتقای انعطاف پذیری کنشی

واسه رسیدن به این مقصود روشای زیر مدنظره:

الف) احساس با ارزشی: قبول کردن خود به عنوان فردی مهم، و احترام قایل شدن واسه خود و توانایی هاشون. بی قید و شرط دوست داشتن و تلاش در شناخت نقاط مثبت خود و پرورش دادن اونا و از طرف دیگه شناخت نقاط ضعف خود و کتمان نکردن اونا. علاوه بر اون تلاش می کنن که این نارساییرا با واقع بینی بر طرف کرده وگرنه با این ویژگیکنار میان.

ب) مهارت در حل مسئله: افراد تاب آور ذهنیتی تحلیلی- انتقادی نسبت به تواناییای خود و شرایط موجود دارن، در مقابل شرایط جور واجور انعطاف پذیرن و توانایی عجیبی درباره پیدا کردن راه حلهای جور واجور درباره یه موقعیت یا موضوع خاص دارن. هم اینکه توانایی خاصی در موشکافی واقعی مشکلات شخصی و پیدا کردن راه حلای فوری و راهبردهای دراز مدت واسه حل و فصل مشکلاتی که به آسونی و سریع حل نمی شن رو دارن.

موشکافی

ج) کفایت اجتماعی: این دسته از افراد مهارتای رابطه با بقیه رو عالی آموخته ان.اونا می تونن در شرایط سخت هم شوخ طبعی خودشون رو حفظ کنن، می تونن با بقیه صمیمی شن و در مواقع بحرانی از پشتیبانی اجتماعی بقیه بهره ببرن؛ ضمن اینکه این جور آدممی تونن سنگ صبور خوبی باشن، وقتی براشون حرف می زنید می تونن خوب گوش میدن و خودشون رو جای شما می ذارن. اینو هم به این موضوع دقت لازم رو به عمل بیارین اونا طیف بزرگی از مهارتو راهبردهای اجتماعی شامل مهارتهای گفتگو، جراتمندی و گوش دادن ، آمادگی واسه گوش دادن به بقیه واحترام گذاشتن به احساسات و عقاید بقیه که در تعاملات اجتماعی خیلی با اهمیته رو دارن (سلامات، ۱۳۹۳).

د) خوش بینی: باور راسخ به اینکه آینده می تونه بهتر باشه، احساس امید و هدفمندی و باور به اینکه می تونن زندگی و آینده خود رو کنترل کنن و مشکلات احتمالی نمی تونه اونا رو متوقف سازه.

مشکلات

ه) همدلی: تاب آورها دارای توانایی ایجاد رابطه همراه با احترام دوطرفه با بقیه هستن که موجب به هم ترتیب اجتماعی یعنی احساس تعلق به افراد، گروه و نهادهای اجتماعی می شه (محمدزاده،۱۳۸۷).

 

نقش محیط در انعطاف پذیری کنشی

علاوه بر ویژگیای فردی که در مورد تاب بیاری بیان شد، ذکر این مطلب مهم انگار بعضی از عامل های محیطی در رشد و پرورش افراد تاب آور موثر هستن. این ویژگیعبارتند از:

این مطلب را هم بخوانید :  تئوری های زیر بنایی درمان های جلوگیری از عود مصرف مواد

۱- روابط پشتیبانی گر و همراه با توجه و وجود شبکه ای از آدما که از همدیگه پشتیبانی می کنن؛
۲- معیارها و انتظارات بالا اما مناسب خونواده و جامعه در مورد رفتار فرد؛

۳- ایجاد فرصت مشارکت در فعالیتای اجتماعی به وسیله والدین واسه فرزندان (مینایی،۱۳۹۲).

در آخر ذکر این مطلب نیاز به نظر میرسه که تاب بیاری فقط داشتن فهرستی از ویژگینیست بلکه یه فراینده که در زندگی واقعی تاب آفرینی نامیده می شه. همه آدما دارای توانایی ذاتی واسه تاب بیاری هستن. اما، رفتار تاب آورانه رفتاری اکتسابی و یادگیرانهه. بعضی از ویژگیی تاب بیاری درونیه و آدم اون رو داره یا می تونه به دست بیاره. اما، یه سری های دیگه فقط با پرورش اونا در محیطی تاب آفرین (مانند خونه و مدرسه) به دست میاد. پس به شما خواننده عزیز پیشنهاد می شه که واسه بهبود سطح کیفی بهداشت روانی خود به این موارد به این موضوع دقت لازم رو به عمل بیارین که در رویارویی با عوامل تنش زا به نقاط قوت افراد، خونواده ، مدرسه ، محیط و جامعه توجه شه. یعنی، در برابر موقعیتای مختلفی که واسه شما پیش میاد به جای اینکه به نقاط ضعف و ناتواناییای خود تمرکز داشته باشین. به پروسه حل مسئله بپردازید، یعنی به تعریف دقیق مشکل یا مشکلات پرداخته تا دقیقاً بدونین مشکلات فعلی شما چه چیزایی هستن و بتونین هر کدوم رو تو یه سطر توضیح بدید (تدین، ۱۳۹۳).

بعد به اولویت بندی مشکلات پرداخته و بدونین کدوم مشکلات مهم تر یا فوری تر هستن و باید تا دیر نشده فکری به حالش بکنین و کدوم مشکلات طولانی تر یا بی اهمیت تر هستن. بعد واسه حل مشکل فکر کنین و هر راه حلی رو به ذهنتون می رسه یادداشت کنین. از آسونترین و خنده دارترین گرفته تا مناسب ترین راه حلا، همه رو فهرست کنین و در مرحله بعد به اولویت بندی راه حلبپردازید و به راه حلایی که در اختیار دارین امتیاز مثبت و منفی بدین و اونا رو براساس بیشترین نمره ای که می گیرن، اولویت بندی کنین. روانشناسمی می گن که «تاب آور» ها در هر شرایط آسیب زایی هم که قرار بگیرن، باز روانشان آسیبی نمی بینه اما این چیجوری ممکنه؟ تاب بیاری به زبون خیلی ساده یعنی اینکه آدم تو یه محیط پر از آسیب زندگی کنه اما از بیشتر اونا سربلند و سالم بیرون بیاد. اما منظور ما این نیس که تاب بیاری فقط مربوط به دوره کودکیه. هر کسی در طول زندگی اش حتی تا سالمندی می تونه تاب بیاری رو از تجربه هاش بیاموزد و حتی دوز تاب بیاری اش بالا و پایین بره (خزائلی پارسا، ۱۳۸۸).

سیب

باورهای فراشناختی

در سالای گذشته فراشناخت به عنوان یکی از پیش بینی کننده های رو در مورد تکلیف پیچیده به حساب میاد. واژه فراشناخت اولین بار به وسیله فلاول[۱] (۱۹۷۹) به کار برده شد، که به پروسه تفکر در باره تفکر و علم در مورد اینکه «چه میدونیم» و «چه نمی دونیم» میگن. مطالعه فراشناخت اول در بخش روانشناسی رشد و بعد در روانشناسی حافظه، سالمندی و  عصب روانشناسی مطرح شد (وینمن[۲]،۲۰۱۰، به نقل از فخری، ۱۳۹۱). فراشناخت یه معنی چند وجهیه که شامل علم (باورها)، فرایندها و راهبردهاییه که شناخت رو آزمایش، نظارت و یا کنترل می کنن (عاشوری، ۱۳۸۸).

این مطلب را هم بخوانید :  روانشناسی با موضوع نظریه تغییر درمان الیس

الگوهای تفکر منفی براساس عادات شناختی خودکار، قدیمی و جا افتادی قرار داره که بیشتر به صورت نشخوار ذهنی جریان داره و به طور به درد نخوری واسه دوری از افسردگی یا موقعیتای مشکل ساز زندگی فراخوانده می شن. نشخوار ذهنی واسه دوری از اضطراب و یا افسردگی انتخاب می شه. نشخوار ذهنی افراد رو بیشتر مضطرب و نگران می سازه. معمولا افراد مریض واسه خلاص شدن از اضطراب به نشخوار ذهنی پناه می برن. البته جواب هیجانی به اضطراب و افسردگی به دو صورته : یاحواس پرتی (توجه برگردوندن)، و یا نشخوار فکری. نشخوار فکری به عنوان اشتغال دائمی به یه اندیشه یا موضوع و تفکر درباره اون شناخته می شه (آزادی، ۱۳۹۳).

نشخوار فکری طبقه ای از افکار آگاهانه س که دور یه محور مشخص و معمولی می شه، بدون اینکه تقاضاهای محیطی فوری، وابسته به اونا باشه و جنبه تکراری دارن. بر علل و یافته های علائم متمرکزند و مانع حل مسئله ناسازگارانه شده و به افزایش افکار منفی میرسه. افکار ناخواسته یا مزاحم، مشکل اصلی افراد مضطربه، چون احساس تهدید و هیجان منفی واسه اونا دائمی شده. دلیل اینکه افراد، از سبکای جور واجور واسه مقابله با افسردگی و اضطراب استفاده می کنن اینه که شخصیتا فرق داره. این جور سبک جواب به اضطراب باعث به طول انجامیدن نشونه های اضطراب و شدت پیدا کردن اونا می شه. این نوع سبک مقابله، از دیدگاه روان شناسا، مقابله ای به درد نخور و ناسازگاره، چون به حل مشکلات کمک نمی کنه و باعث بدتر شدن شرایط روانی و خلقی فرد می شه. سبک نشخوار ذهنی در پاسخگویی به اضطراب، روشیه که براثر عادت ایجاد شده و می توان اون رو عوض کرد. طبق این مدل، فرد مضطرب در بحث بین ترس از اینکه اضطراب غیرقابل کنترله و عقیده بر اینکه اضطراب از اون مواظبت می کنه، قفل شده (محمدخانی،۱۳۸۷).

در واقع از راه نشخوار ذهنی، شخص خود رو در برابر رویاروییای زیاد با محرک استرس زا قرار میده. اینجوری، نشخوار ذهنی، می تونه باعث ایجاد یه جور استرس طولانی در فرد شه. نتیجه های منفی نشخوار ذهنی افسردگی ‏زا شامل:

۱- عاطفه منفی؛

۲- علائم‏ افسردگی شدیدتر و طولانی‏مدت؛

۳- تفکر دارای سوگیری منفی؛

۴- کمبود انگیزه؛

۵- مشکل در دقیق شدن و فوکوس کردن وشناخت؛

۶- افزایش استرس (شاملو،۱۳۸۸).

باورهای فراشناختی یعنی اینکه فرد به دنبال حالت افسردگی و غمگینی، رفتارها و افکاری رو نشون می دهد که توجه اون رو به سمت علائم افسردگی جلب می کنه. مثلا فرد به دنبال اتفاق حالت افسردگی در گوشه ای می نشیند و با خود اینجور می گوید فقط من هستم که به این حالت گرفتار شده ام. نتیجه ی افسردگی من چی می شه؟ اگه از این حالت در نیایم چه اتفاقی می افتد. این جور سبک جواب به افسردگی باعث به طول انجامیدن نشونه های افسردگی و شدت پیدا کردن اونا می شه. این نوع سبک مقابله، باعث بدتر شدن شرایط روانی و خلقی فرد می شه.تحقیقات نشون داده که زنان بیشتر از مردان به نشخوار فکری گرفتار می شن و شاید این یکی از دلیلای گسترش افسردگی در زنان باشه (سالاری فر و پوراعتماد،۱۳۹۰).

[۱]- Felaven

[۲]- Vietman