قانون جرم سیاسی چیه؟ 

همه ما جرایمی رو به عنوان جرم سیاسی می شناسیم. تقریبا تموم کسائی که در یک جامعه زندگی می کنن میدونن بعضی اقدامات که برخلاف حکومت و کشور واقع شه، با عنوان جرم سیاسی قابل مجازاته. از شروع تشکیل اولین حکومتا به خاطر حفظ بنیان کشور و نظام، اعمالی با عنوان جرم سیاسی تهیه شدن. حتی زمانی که هنوز قانون نوشته ای نبود، خائنین به شاه و کشور مورد مجازاتای سنگین قرار می گرفتن. تا قرن نوزدهم دولتا با مجرمین سیاسی بی رحمانه رفتار می کردن و مجازات اونا عموما مرگای وحشتناک و شکنجهای غیرانسانی، زنده به گور کردن، کور کردن و قطع اعضای بدن مجرمین به شدیدترین وجه ممکن بود.

 

احساسات علیه مجرمین سیاسی در این زمان به اندازه ای شدید بود که اندیشمندان حقوق کم کم شروع به اصلاح دیدگاه های مربوط به جرایم سیاسی و جنگ با مجازاتایی مثل اعدام کردن. کم کم تحولاتی در افکار اروپاییان به وجود اومد و علاوه بر حذف مجازاتای شدید و سهمگین در مورد مجرمین سیاسی، این افراد از امتیازاتی هم بهره مند شدن. شاید این سخن باعث تعجب کسائی باشه که از قوانین مجرمین سیاسی در سطح بین المللی آگاهی زیادی ندارن، اما باید بدونیم که برخلاف تفکری که رفتار مقابل حکومت رو مستحق شدیدترین واکنشا می دونه، الان مرتکبین جرایم سیاسی از امتیازات و ارفاقاتی نسبت به مرتکبین بقیه جرایم برخوردارن. دلیل این، اینه که مجرم سیاسی برخلاف مرتکبین بقیه جرایم به قصد نفع شخصی یا اضرار به غیر به این جرایم روی نمی آورد، بلکه قصد مرتکبین جرایم سیاسی عموما خدمت به مردم، میهن، جنگ با ظلم و فساد و استبداده و کلا دارای انگیزه و داعی شرافتمندانه هستن. پس با هدف حراست از معارضان سیاسی در برابر ظلم و سرکوب حکومتا در نظامای حقوقی، این امتیازات در حق اونا اعمال می شه.

ارفاقا و امتیازات مجرمین سیاسی

ضرورت محاکمه ی مجرمین سیاسی در محاکم عمومی با حضور هیئت منصفه، معافیت از کار در زندان، نبود ضرورت استفاده از لباس متحدالشکل زندانیان، معافیت از استرداد مجرمین بین کشورها، استفاده از حق پناهندگی، نبود اعمال احکام تکرار جرم در مورد مجرمین سیاسی و … همه از ارفاقا و امتیازاتی هستن که مجرمین سیاسی تحت عمومیت اون قرار می گیرن. در ایران هم بعضی از این امتیازها در قوانین مورد تصریح قرار گرفته. به طور مثال برابر قانون مجازات اسلامی در مورد مجرمین سیاسی قوانین تکرار جرم اعمال نمی شه؛ به این معنی که وقتی شخصی یک بار جرمی انجام دهنده می شه و در مورد اون مجازات اعمال می شه، اگه واسه بار دوم انجام دهنده رفتاری مجرمانه شه باید کیفر شدیدتری در مورد اون اعمال کنیم، اما در جرایم سیاسی فردی که یه بار انجام دهنده جرم سیاسی و مجازات شده و واسه بار دوم رفتاری سیاسی انجام می ده، مجازات دوم اون زیاد نمی شه و یعنی قوانین تکرار جرم در مورد اون اعمال نمی شه. رفتار مجرمین سیاسی برابر قانون آیین قضاوت کیفری، حتما در دادگاهای کیفری یک مورد رسیدگی قرار میگیره. دادگاه کیفری یک که با حضور چند قاضی تشکیل می شه به جرایم مهم اختصاص داره و قوانین رسیدگی در این دادگاه از دقت بالاتری برخورداره. این موجب می شه جرایم سیاسی با دقت بیشتری مورد رسیدگی و حکم قرار گیرند. اما همونجوریکه شمام بر این واقف هستین، با توجه به این داعی که قوانین ایران برمبنای شرع و دین آماده شدن، مخالفت با قانون و نظام به یه جور بازگشت به مخالفت با امر قدسی داره و نمیتونه با عناوینی مثل انگیزه ی شرافتمندانه تفسیر شه. البته لازم به ذکره بعضی جرایم سیاسی حتی با انگیزه ی اصلاح امور کشور هم اصلا نمی تونن در چارچوب امتیازات قرار گیرند. فردی که به قیام مسلحانه روی میاره و آرامش رو از مردم سلب می کنه گرچه قصد جنگ با رژیم حاکم رو داره اما اعمال اون به یه جور به شکل بقیه جرایم مثل قتل تعریف می شن و وجود سیاسی خود رو از دست میدن. اینطور اقدامات در همه کشورها از امتیازات جرایم سیاسی محروم می شن. همین ابهامات در تعیین جرایم سیاسی موجب شد تا حدود چار ده پس از انقلاب اسلامی جرمی به نام جرم سیاسی که بتونه از قوانین این جرایم بهره ببره، به تصویب مجلس نرسه.

در حقوق ایران، با وجود تأکید اصل ۱۶۸ قانون اساسی جمهوری اسلامی بر تکلیف قانونگذار مبنی بر «تعریف جرم سیاسی»، نزدیک به ۳۸ سال طول کشید تا «قانون جرم سیاسی» در اردیبهشت سال ۱۳۹۵ از تصویب پایانی قوه مقننه بگذره. حتما این سؤال تو ذهن شما ایجاد شده که پس تا به حال مجرمین سیاسی چه کسائی بودن؟ تموم کسائی که با عناوین مختلف دستگیر می شدن با چه مجوزی راهی زندان می شدن؟ منبع اصلی جرایمی که ماهیتا سیاسی هستن تا به حال جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی بودن که در قانون مجازات اسلامی در بخش تعزیرات به اونا اشاره شده. جرایمی مثل تبلیغ علیه نظام، جاسوسی، همکاری با دولت دشمن و…، همه جرایمی با ماهیتی سیاسی هستن اما چون در قانون مجازات با عنوان جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی شناخته می شدن نمی تونن در چارچوب قوانین جرم سیاسی قرار بگیرن. پس همیشه نیاز به تهیه قانونی که رفتارهایی رو به عنوان بزه سیاسی تعیین کنه احساس می شد.

قانون جرم سیاسی پذیرفته شده اردیبهشت ۱۳۹۵

اگه بخوایم به طور خلاصه تعریف این قانون از جرم سیاسی رو بدونیم باید بگیم که این قانون به تصریح موردیِ بعضی جرایم پرداخته و این جرایم رو در صورتی جرم سیاسی میدونه که با انگیزه ی اصلاح امور کشور، علیه مدیریت و نهادهای سیاسی یا سیاستای داخلی یا خارجی کشور ارتکاب یابد، بی اونکه قصد ضربه زدن به اصل نظام رو داشته باشه. چند مورد از این جرایم عبارتند از: توهین یا افترا به رؤسای سه قوه، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، معاونان رئیس جمهور، وزرا، نمایندگان مجلس شورای اسلامی، نمایندگان مجلس خبرگان و اعضای شورای نگهبان به دلیل ی مسئولیت اونا، توهین به رئیس یا نماینده ی سیاسی کشور خارجی که در قلمرو جمهوری اسلامی ایران وارد شده، نشر اکاذیب و… .

همونجوریکه اشاره شد وقتی رفتاری به شکل بقیه جرایم قرار بگیره دیگر نمیتونه جرم سیاسی تلقی شه. این قانون هم در ماده ۳ گفته که اگه جرمی به طور مثال مستوجب قصاص، حد، جرم آدم ربایی، سرقت، قاچاق، جاسوسی، بمب گذاری، هواپیماربایی، گروگان گیری و … باشه جرم سیاسی به حساب نمیاد.

این قانون در ماده ۶ به تصریح، امتیازاتی رو که مجرمین سیاسی از اون بهره مند هستن گفته: جدا از هم بودن محل نگهداری از مجرمان عادی، ممنوع بودن از پوشیدن لباس متحدالشکل زندانیان، غیرقابل استرداد بودن مجرمان سیاسی، ممنوع بودن بازداشت انفرادی مگه در موارد خاص بیشترین حد ۱۵ روز، حق ملاقات و مکاتبه با بستگان طبقه اول، حق دسترسی به کتب، نشریات، رادیو و تلویزیون.

در آخر بحث باید اشاره ای داشته باشیم به دو جرمی که در شرع همیشه به عنوان جرایمی علیه آرامش و امنیت عمومی حساب می شدن: جرم محاربه و افسادفی الارض. این جرایم در وجود به خاطر مقابله با نظام واقع می شن و قالبی سیاسی دارن اما به دلیل سلب امنیت و آرامش عمومی اصلا نمی تونن جرمی با انگیزه ی شرافتمندانه حساب شن. برابر با قوانین ایران، شخصی که با کشیدن اسلحه به قصد جون، ثروث یا ناموس مردم یا ارعاب اونا موجب ناامنی شه محارب حساب شده و مجازات اون اعدام یا صلب یا قطع دست راست و پای چپ یا تبعیده. شخصی که به طور گسترده انجام دهنده جنایت علیه تمامیت جسمی افراد، جرایم علیه امنیت داخلی یا خارجی کشور، نشر اکاذیب، اخلال در نظام اقتصادی کشور، احراق و خراب کردن، پخش مواد سمی و میکروبی و خطرناک یا برقرار کردن مراکز فساد و فحشا یا معاونت در اونا شه مفسدفی الارض حساب می شه و مجازات اون اعدامه.

تهیه شده در: chetor.com

مثل یک حقوق دان قراردادی حرفه ای تنظیم کنین



۸۰۰۰تومن

دیدگاهتان را بنویسید