قانون حمایت از خونواده چیه و شامل چه مواردی می شه؟

فلسفه ی تصویب قوانین حمایت از خونواده چیه؟

خونواده به عنوان مهم ترین بخش از ارکان زندگی اجتماعی، قدمت خیلی زیادی در تاریخ آدمی داشته و همیشه در همه نظامای حقوقی دنیا مورد توجهِ خاص قانون گذاران قرار گرفته. دلیل این توجه ویژه، کارکرد و کاربردهای اساسی و لازم اون و آثار خیلی زیادیه که این نهاد بر جامعه داره. واسه همین در این نوشته درصددیم شما رو با موارد مربوط به قانون حمایت از خونواده آشنا کنیم.

 

تأمین نیازای مادی، روانی و اقتصادی، تنظیم رفتارهای جنسی، تولید مثل، ایجاد امنیت و آرامش، تأمین سلامتی و بهداشت اعضای خونواده، حمایت و نگهداری از فرزندان و آشنا کردن اونا با خیلی از هنجارها و ارزشا مثل عشق، صبر، مهربانی، قدرت تحمل، نظم و انضباط، پرهیزگاری، بخشش و از خودگذشتگی، نگهداری از سالمندان و خیلی از موارد دیگر بخشی از کاربردهای اساسی نهاد خونواده.

پس داشتن خونوادهای سالم در هر جامعه از نشونه های پیشرفت و پیشرفت ی اون جامعه س و از خیلی از انحرافات و آسیبای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جلوگیری می کنه.

از طرف دیگر الان، جوامع معاصر تنوع بی سابقه ای از اشکال خونواده رو به خود دیده ان. چند همسری، بی همسری، ازدواجای کوتاه مدت، زندگی بی ازدواج رسمی (ازدواج سفید)، خونوادهای تک والدی، بچه خوندگی، تغییر جنسیت و … بخشی از این تنوعه. وجود این تنوعا باعث شده که بخش ی حقوق خونواده در مورد ی وضع قوانین و مقررات با گستردگی روبرو شه.

کل عوامل مطرح شده، دلیل توجه ویژه به بخش ی حقوق خونواده رو توجیه می کنه. به خاطر همین عوامل، در همه نظامای حقوقی در دنیا واسه حقوق خونواده، قوانین خاص و ویژه ای وضع می شه که این قوانین روابط افرادِ درون خونواده رو تنظیم می کنن. نظام حقوقی ما هم از این مستثنی نبوده و طی سالیان دراز قوانین مخصوصی در این بخش وضع شده؛ اما اون چه که الان باید از اون آگاه باشیم قانون جدید حمایت از خونواده پذیرفته شده ۱۳۹۱ه.

قانون حمایت از خونواده به چه موضوعاتی می پردازه؟

بررسی کامل و جزء به جزءِ قانون جدید حمایت از خونواده از حوصله ی این نوشتار خارجه اما سعی می کنیم که مهم ترین موضوعات و ویژگیای اونو مطرح کنیم. شاید مهم ترین مطلبی که لازمه در مورد این قانون مطرح شه، موضوعاتیه که این قانون به اونا می پردازه و اونا رو در صلاحیت دادگاه خونواده می دونه این موضوعات به طور خلاصه عبارتند از:

۱. نامزدی و خسارات به دلیل برهم زدن اون

بعضی وقتا اتفاق میفته که نامزدها در زمان نامزدی به تفاهم نمی رسند و نامزدی رو برهم میزنن. خسارات به دلیل برهم خوردن اون و اختلافات راجبه اون مثل برگرداندن هدایای نامزدی و … همه در صلاحیت دادگاه خونواده قراردارند.

۲. کلیه ی مباحث مربوط به نکاح (ازدواج ) و شکلای مختلف اون مثل

ازدواج دائم، موقت (که در عرف با عنوان صیغه شناخته می شه)، ازدواج دوباره و موارد مجاز اون، دعاوی مربوط به اذن در نکاح (که منظور اینه که دختر باکره ای که واسه بار اول ازدواج می کنه، نیازمند رضایت پدره و اونقدر چه پدر رضایت نده، دختر، با اشاره دلایل خود، از دادگاه خونواده خواسته اجازه می کنه)، شروطی که علاوه بر عقد نکاح به وسیله دو طرف درج می شه؛ مثلا الان خیلی از دختران حق تحصیل، شغل، داشتن حق حضانت و نگهداری فرزندان یا حق سفر و حق طلاق رو در علاوه بر عقد نکاح درج می کنن تا در مواردی که قانون حق رو به مرد می ده یا نیازمند موافقت مرده، اونا به موجب این شروطی که در علاوه بر عقد نکاح گذاشته ان دارای حق باشن) هر گونه اختلاف راجبه این امور و شرایط و تفاسیر اونا با دادگاه خونواده.

۳. کلیه ی مباحث پولی مربوط به خونواده مثل

بحثای معروف مهریه، جهیزیه، نفقه ی زوجه و فرزندان، نفقه ی اقارب (که منظور نفقه بستگانی مثل پدر و مادر هستن که با رعایت دو شرط یعنی دارا بودن فرد نفقه دهنده و نیازمند بودن فرد نفقه گیرنده، دادن نفقه به اونا لازمه) و همین طور بحث اجرت المثل ایام زوجیت که منظور از اون تعیین اجرت کارهاییه که زن در زمان زوجیت به دستور مرد این جور اقدامات رو در منزل اون انجام می داده مثل پخت و پز، نظافت منزل، تهیه مواد مورد نیاز و … . رسیدگی و تعیین این امور همه در صلاحیت دادگاه خونواده قرار داره.

۴. همه موارد راجبه انحلال نکاح

طلاق و شکلای مختلف اون، فسخ نکاح – در بعضی از موارد مثل وجود بعضی از مریضیا، قانون گذار حق فسخ یعنی حق برهم زدن یک جانبه ی عقد نکاح رو پیش بینی کرده و این حق رو به زن و شوهر داده که با عنوان موارد فسخ عقد نکاح مطرح می شه – بذل مدت و انقضای مدت – که در مورد ازدواج موقت مطرح می شن و منظور اینه که مرد می تونه در ازدواج موقت بقیه ی یه مدت رو که باقی مونده به زن ببخشد و به نکاح موقت پایان بده و منظور از انقضای مدت هم پایان یافتن مدت پیش بینی شده واسه نکاح موقته – رسیدگی به کلیه ی این طرقی که به نحوی به عقد نکاح پایان می بخشن در صلاحیت دادگاه خونواده قرار داره.

۵. کل مباحث مربوط به حضانت و ملاقات با طفل

به مراحل نگهداری و تربیت کودکان در اصطلاح حقوقی حضانت میگن. اگه زن و شوهر اقدام به جدایی کنه، بررسی این که کدوم یک از اونا باید از کودک نگهداری کنه و صلاحیت لازم رو واسه این داره و نحوه ی ملاقات طرف مقابل با کودک چیجوری هستش هم مثل موضوعاتیه که واسه حل اونا باید به دادگاه خونواده مراجعه کرد.

۶. رشد، حجر و رفع اون

فرد رشید در علم حقوق، فردیه که علاوه بر اون که به سن بلوغ شرعی -که در دختر ۹ سال تموم قمری و در پسر ۱۵ سال تموم قمریه- رسیده، صلاحیت لازم واسه دخل و تصرف در امور پولی خود رو هم داره.

محجورین در مقابل افراد رشید قرار دارن که سه دسته از آدما رو شامل می شن:

  • صغیر: یعنی دختری که به سن ۹ سال تموم قمری نرسیده و پسری که به سن ۱۵ سال تموم قمری نرسیده.
  • سفیه: منظور کسیه که برخلاف این که به سن بلوغ و رشد (۱۸ سال تموم) رسیده اما بازم تصرفاتش در امور پولی خود عاقلانه نیس و صلاحیت دخل و تصرف در امور پولی خود رو نداره و
  • مجنون: که منظور از فرد مجنون کسیه که کلا قدرت درک مناسب نداره چه در امور پولی و چه در غیر اون.این سه گروهی که مطرح شد با عنوان محجورین شناخته می شن. اصل بر اینه که در نظام حقوقی ما هنگامی که فردی به سن ۱۸ سال تموم شمسی می رسه هم بالغ حساب می شه و هم رشیده یعنی می تونه در کلیه ی امور خود هم دخل و تصرف کنه اما دربرخی از موارد مشاهده می شه که شخصی برخلاف رسیدن به سن بلوغ و رشد بازم نمیتونه امور خود رو به طور جداگونه و عاقلانه اداره کنه و در یکی از گروه های سه گانه محجورین قرار میگیره.

بر عکس، بعضی وقتا ممکنه شخصی که به سن بلوغ رسیده اما به سن رشد- یعنی ۱۸ سال تموم شمسی -نرسیده از توانایی کافی واسه اداره کلیه امور خود به ویژه امور پولی بهره مند باشه. در این جور موارد تشخیص رشد یا نبود رشد (حجر) با دادگاه خونواده.

۷. ولایت قهری، قیمومت، وصایت در امور مربوط به طفل و امور راجبه غایب مفقودالاثر

به پدر و جد بابایی (که منظور پدر بزرگ بابایی طفله) اصطلاحا در علم حقوق ولیِ قهری می گیم. این اولیای قهری می تونن واسه زمان بعد از فوت خود هم فردی رو به عنوان وصی واسه اداره امور طفل برگزینند. اگه کودکی، پدر و جد بابایی نداشت و هیچ کدوم از اونا هم واسه کودک وصی انتخاب نکرده باشن، پس از فوت پدر و جد بابایی، دادگاه اقدام به تعیین قیم واسه کودک می کنه. نکته ای که باید مورد توجه بگیره اینه که منظور از حضانت، نگهداری و تربیت کودکه و منظور از قیمومت اداره امور و اموال کودکه و دو نهاد حضانت و قیمومت جدا از هم و متفاوت هستن.

بعضی وقتا هم فردی واسه یه مدت مفقود می شه. واسه اداره امور این فرد مفقود، لازمه که دادگاه شخص امینی رو تعیین کنه تا در مدت غیبت، اقدام به اداره امور فرد غایب کنه و همین طور ممکنه واسه اداره امور محجورین و حمایت از اونا هم فردی امین تعیین شه. رسیدگی به کلیه ی این امور و اختلافات ایجاد شده و تعیین افرادی با عنوان قیم، امین، و ناظر با دادگاه خونواده.

۸. سرپرستی کودکان بی سرپرست

در جامعه همه کودکان از نعمت داشتن والدین یا والدین مناسب بهره مند نیستن. بعضی از کودکان یا والدینی ندارن یا والدینی دارن که صلاحیت نگهداری از اونا رو ندارن مثلا والدینی که اعتیاد شدید یا انحرافات رفتاری یا محکومیتای کیفری سنگین دارن. به این جور کودکان، اصطلاحا کودکان بی سرپرست یا بدسرپرست می گیم که بیشتر در مراکز بهزیستی نگهداری می شن. در اینجور شرایطی اگه زوجینی که شرایط مناسب واسه نگهداری از این جور کودکان رو دارن، بخوان از اونا مراقبت کنن؛ باید خواسته خود رو واسه سرپرستی کودکان بی سرپرست در اول به دادگاه خونواده ارائه کنن. کلیه ی مباحث مربوط به سرپرستی کودکان بی سرپرست و نظارت بر اونا با دادگاه خونواده.

۹. اهدای جنین

یکی از معضلات رو به افزایش دنیای معاصر امروزی بحث ناباروری زن و شوهره. در شرایطی که زن و شوهر، نابارور هستن یکی از راه حلای موجود استفاده از راه حل اهدای جنینه. واسه اهدای جنین شرایط و مراحلی لازمه و همین طور بعضی مدارکی که باید به تأیید دکتر مورد اعتماد قوه ی قضائیه (پزشکی قانونی) برسه. خواسته اهدای جنین و بررسی وجود شرایط لازم و در آخر ارسال مجوز واسه اون با دادگاه خونواده.

۱۰. تغییر جنسیت

یکی از مواردی که در صلاحیت دادگاه خونواده قرار داره، بحث تغییر جنسیته. بعضی وقتا اتفاق میفته که شخصی دارای رفتارهای غالب جنس مخالف خوده. این نوع رفتارها یک نوع مشکل حساب می شن که در صورت وجود شرایط خاصی که باید به تأیید پزشکی قانونی برسه، اینجور شخصی می تونه از دادگاه خونواده خواسته تغییر جنسیت کنه. رسیدگی به این خواسته و بررسی وجود شرایط لازم واسه اون، یکی دیگر از موارد صلاحیت دادگاه خونواده.

مهم ترین ویژگیای قانون جدید حمایت از خونواده چیه؟

با وجود اون که خیلی از مباحث بخش ی خونواده قبلا هم در قوانین مختلف مطرح بوده، اما تصویب قانون جدید حمایت از خونواده دارای بعضی ویژگی هاییه که یا قبلا مطرح نبوده یا به شکل الان مطرح نشده بود. مثل مهم ترین ویژگیای این قانون عبارتند از:

۱. به خاطر رسیدگی به امور و دعاوی خانوادگی، شعبه ی دادگاه خونواده ایجاد شده تا رسیدگی به این امور با سرعت و تخصص بیشتری انجام شه و حضور قاضی مشاور زن هم اجباری شده. با توجه به این که هسته ی اصلی خونواده رو زن و مرد تشکیل میدن پس در مرحله رسیدگی و حل و فصل اختلافات هم حضور نمایندگانی از هر دو جنس می تونه خواستهای هر دو طرف رو تا حدودی مورد توجه بذاره.

۲. با توجه به اهمیت خونواده، در قانون جدید از مراکز مشاوره ی خونواده در کنار محاکم خونواده نام برده شده.

۳. نکته ی مهم بعدی دور و بر این قانون جدید، بحث موارد اجباری ثبت نکاح موقت (صیغه) است. قبلا ثبت نکاح موقت اجباری نبود اما برابر قانون جدید در سه مورد ثبت نکاح موقت اجباری شده. این سه مورد عبارته :

  • باردارشدن زوجه؛
  • توافق دو طرف؛
  • شرط علاوه بر عقد. (به این معنا که دو طرف یا یکی از اونا در علاوه بر عقد نکاح شرط کنن که ازدواج موقت اونا باید ثبت شه).

۴. یکی دیگر از ویژگیای قانون جدید موضوع بحث برانگیز مهریهه. برابر قانون جدید مهریه تا ۱۱۰ سکه ی تموم بهار آزادی یا برابر اون دارای ضمانت اجرای کیفری (حبس) شده و مازاد بر اون ضمانت اجرای حبس نداره و فقط اگه زوج دارای اموال باشه میشه اونا رو ضبط نمود وگرنه ضمانت اجرای کیفری نداره. صرف نظر از این که با این راه و روش موافق باشیم یا نه، این تدبیر طبق کاهش جمعیت کیفری در زندانا انجام شده.

۵. و در آخر آخرین موضوع مهم این قانون، بحث حقوق و مستمریه که دارای تغییر و تغییرات کلی ای شده. برابر قانون جدید حمایت از خونواده زوجه ی دائمِ مرد متوفی از حقوق وظیفه و یا مستمری متوفی بهره مند می شه و ازدواج دوباره زن مانع از دریافت این حقوق نیس و در صورت فوت شوهر بعدی و تعلق حقوق به زن، یک حقوق به اون داده می شه اما بیشترین حقوق وظیفه یا مستمری ملاک عمل هستش. دریافت هر نوع حقوق وظیفه یا مستمری به وسیله خود زن مانع از دریافت حقوق متوفی نمیشه. این اصلاح در بحث حقوق وظیفه و مستمری تغییرات خیلی مفیدی در وضعیت اقتصادی زنانی به وجود آورده که همسراشون حقوق بگیر بودن و فوت کردن. چون که تا قبل از این اصلاحات زنان مجبور بودن که بین ازدواج دوباره یا دریافت حقوق همسر متوفی خود یکی رو انتخاب کنن اما با این تغیرات به عمل اومده حالا از اینجور محدودیتی بر خوردار نیستن و ازدواج دوباره اونا مانع از دریافت حقوق همسر متوفی اونا نیس.

تهیه شده: chetor.com

مثل یک حقوق دان قراردادی حرفه ای تنظیم کنین



۸۰۰۰تومن

دیدگاهتان را بنویسید