قانون دریافت چک برگشتی چیجوریه؟ 

دریافت چک برگشتی مسئله ایه که شاید در اول اون قدر مشکل به نظر بیاد که فرد از پیگیری اون سر باز زند. در صورتی که میشه به سه راه کیفری، حقوقی و ثبتی اونو مطالبه کرد. بعضی وقتا به دلیل طولانی شدن شکایت حقوقی و پیچ و خمای آیین قضاوت مدنی، تعقیب کیفری بیشتر مورد اقبال قرار میگیره. البته ارسال چک بی محل، خود، جرمه و بخاطر این مجازاتایی برابر با اون در قانون جدا از هم، با عنوان «قانون ارسال چک»، اصلاحی پذیرفته شده سال ۸۲، به تصویب رسیده. در این نوشته می خواهیم شما رو با جزئیات قانون چک برگشتی آشنا کنیم.

 

صادرکننده، بی شکایت دارنده ی چک قابل تعقیب کیفری نیس، و با گذشت شاکی خصوصی در هر مرحله از قضاوت موقوف می شه. از این دید چک ماهیتی خصوصی داره.

چک برابر با «قانون ارسال چک» در حکم سند رسمیه. از این ویژگی میشه در مطالبه چک پرداخت نشدنی از راه ثبت هم اقدام کرد.

جهات کیفری چک پرداخت نشدنی، مواردی هستن که اگه صادرکننده اونا رو رعایت نکنه قابل تعقیب کیفریه.

طبق قانون ارسال چک

«صادرکننده ی چک باید در تاریخ مندرج در اون برابر مبلغ نامبرده در بانک محال علیه وجه نقد داشته باشه و نباید تموم یا قسمتی از وجهی رو که به اعتبار اون چک صادر کرده به صورتی از بانک خارج کنه یا دستور نبود پرداخت وجه چک رو بده و هم نباید چک رو به صورتی تنظیم کنه که بانک به عللی مثل یکی نبودن امضا یا قلم خوردگی در متن چک یا اختلاف در مندرجات چک و امثال اون از پرداخت وجه چک خودداری کنه. هروقت در متن چک شرطی واسه پرداخت اشاره شده باشه بانک به اون شرط ترتیب اثر نخواد داد.

ماده ۳ تکراری- چک فقط در تاریخ مندرج در اون یا پس از تاریخ نامبرده قابل دریافت از بانک هستش.»

یا در جایی دیگر می گه:

«هرکی با علم به بسته بودن حساب بانکی خود اقدام به ارسال چک کنه عمل اون در حکم ارسال چک بی محل هستش و به بیشترین حد مجازات مندرج در ماده ۷ محکوم میشه و مجازات تعیین شده غیر قابل تعلیقه.»

طرح دعوای کیفری واسه دریافت چک برگشتی

با توجه به مواد بالا جهات کیفری تعقیب ارسال چک بی محل به توضیح زیره:

۱. نبودن وجه نقد یا لایق نبودن اون در تاریخ مندرج در چک.

«در صورتی که موجودی حساب صادرکننده ی چک پیش بانک کمتر از مبلغ چک باشه به خواسته دارنده ی چک، بانک مکلفه مبلغ موجود در حساب رو به دارنده ی چک بده و دارنده ی چک با قید مبلغ دریافت شده در پشت چک و تسلیم اون به بانک، گواهینامه ی شامل مشخصات چک و مبلغی که پرداخت شده از بانک دریافت نشون میده. چک مزبور نسبت به مبلغی که پرداخت نگردیده بی محل حساب و گواهینامه بانک در این مورد واسه دارنده ی چک جانشین اصل چک هستش. در مورد این ماده هم بانک مکلفه اعلامیه ی نامبرده در ماده قبل رو واسه صاحب حساب ارسال کنه.»

۲. کشیدن تموم یا قسمتی از وجهی که چک بر مبنای اون صادر شده، به وسیله خود یا دیگری.

۳. دستور نبود پرداخت وجه چک به بانک؛ دستور نبود پرداخت زمانی کاربرد داره که چک توانایی پرداخت داره، اما صادر کننده این دستور رو می ده.

موارد مجاز ارسال دستور نبود پرداخت در ماده زیر اومده.

«صادرکننده ی چک یا ذی نفع یا قائم مقام قانونی اونا با تصریح به این که چک مفقود یا سرقت یا جعل شده و یا از راه کلاهبرداری یا خیانت در امانت یا جرائم دیگری تحصیل گردیده می تونه کتباً دستور نبود پرداخت وجه چک رو به بانک بده بانک پس از گرفتن هویت دستور دهنده از پرداخت وجه اون خودداری می کنن و در صورت ارائه چک بانک گواهی نبود پرداخت رو با اشاره دلیل اعلام شده صادر و تسلیم نشون میده.»

دارن ه ی چک می تونه علیه کسی که دستور نبود پرداخت داده شکایت کنه و هروقت خلاف ادعایی که موجب نبود پرداخت شده ثابت شه دستوردهنده علاوه بر مجازات مقرر در ماده ۷ این قانون به پرداخت کلیه ی خسارات وارده به دارنده ی چک محکوم میشه.

تبصره ۱: ذی نفع در مورد این ماده کسیه که چک به نام اون صادر یا ظهرنویسی شده یا چک به اون واگذار گردیده باشه (یا چک در وجه حامل به اون واگذار شده باشه).

در موردی که دستور نبود پرداخت برابر این ماده صادر می شه بانک مکلفه وجه چک رو تا تعیین تکلیف اون در منبع رسیدگی یا انصراف دستوردهنده، در حساب مسدودی نگهداری کنه.

تبصره ۲: دستور دهنده مکلفه پس از اعلام به بانک شکایت خود رو به مراجع قضایی تسلیم و بیشترین حد ظرف مدت یک هفته گواهی تقدیم شکایت خود رو به بانک تسلیم کنه وگرنه پس از انقضای مدت نامبرده بانک از محل موجودی به خواسته دارنده ی چک وجه اونو پرداخت می کنه.

۴. تنظیم چک به شکل نادرست: مثلا یکی نبودن امضای موجود در بانک، با امضای روی چک، یا مندرجات اون.

۵. ارسال از حساب بسته: به این معنا که فرد هنوز از دسته چک حسابی که بسته، برگ چک صادر می کنه.

چه کسائی حق شکایت کیفری دارن؟

تنها دارنده ی چک، یعنی کسی که اونو واسه اولین بار به بانک ارائه داده، حق شکایت کیفری داره. اگه اون بعد از مراجعه به بانک و برگشت خوردن چک اونو به دیگری منتقل کنه، دیگر حق شکایت کیفری نداره و باید از راه های دیگر اقدام کنه. تنها استثنای این موضوع فوت شخص و انتقال قهری حق شکایت واسه ارسال چک بی محله.

در مورد افراد حقوقی؛ می تونن هویت و نشانی خود رو با تصریح نمایندگی دیگری در ظهر چک نوشته و دریافت اونو به نماینده بسپارند تا حق تعقیب کیفری بمونه.

طبق قانون:

«جرائم نامبرده در این قانون بی شکایت دارنده ی چک قابل تعقیب نیس و در صورتی که دارنده ی چک تا شش ماه از تاریخ ارسال چک واسه دریافت اون به بانک مراجعه نکنه یا ظرف شش ماه از تاریخ ارسال گواهی نبود پرداخت شکایت نکنه دیگر حق شکایت کیفری نداره.

منظور ار دارنده ی چک در این ماده شخصیه که واسه اولین بار چک رو به بانک ارائه داده واسه تشخیص این که کی اولین بار واسه دریافت وجه چک به بانک مراجعه کرده بانکا مکلفند به محض مراجعه دارنده ی چک هویت کامل و دقیق اونو در پشت چک با اشاره تاریخ قید کنه.

کسی که چک پس از برگشت از بانک به اون منتقل گردیده حق شکایت کیفری نداره مگه اونکه انتقال قهری باشه.

در صورتی که دارنده ی چک بخواد چک رو به وسیله شخص دیگری به نمایندگی از طرف خود دریافت کنه و حق شکایت کیفری اون در صورت بی محل بودن چک محفوظ باشه، باید هویت و نشانی خود رو با تصریح نمایندگی شخص نامبرده در ظهر چک قید کنه و در این صورت بانک اعلامیه ی نامبرده در ماده ۴ و ۵ رو به نام صاحب چک صادر می کنه و حق شکایت کیفری اون محفوظ هستش.

تبصره: هروقت بعد از شکایت کیفری، شاکی چک رو به دیگری انتقال بده یا حقوق خود رو نسبت به چک به هر راه به دیگری واگذار کنه تعقیب کیفری موقوف میشه.»

مواعد پیش بینی شده در قانون چیه؟

در قانون ارسال چک قانونگذار مرور زمان خاص رو پیش بینی کرده. و طبق ماده بالا باید دو موعد اشاره شده رو رعایت کنه.

الف. ظرف مدت شش ماه از تاریخ ارسال چک، اونو به بانک ارائه کنه.

ب. ظرف مدت شش ماه از تاریخ ارسال گواهی نبود پرداخت، شکایت کیفری کنه.

پس ی عمل نکردن به این دو موعد حق شکایت «کیفری» ساقط میشه.

البته با تصویب قانون مجازات سال ٩٢، اگه این قانون با قانون ارسال چک اختلافی نداشته باشه، در بعضی از موارد به کمک اون میاد. مثلا اگه دارنده ی چک تحت سلطه ی متهم مجرم باشه، مدت شش ماه طرح شکایت از تاریخ رفع سلطه محاسبه می شه.

گفتنیه رعایت این مواعد واسه مراجعه به اجرای ثبت ضرورتی نداره و در دعاوی علیه ظهرنویس و دعاوی حقوقی.

علیه چه کسائی میشه شکایت کیفری کرد؟

  • در مورد صادر کننده ای که بی محل چک کشیده،
  • یا دستور نبود پرداختی که به وسیله شخص دیگری هم باشه،

در هر دو حال صادرکننده تحت تعقیب قرار میگیره.

  • در مورد چکایی که به وکالت یا نمایندگی از طرف صاحب حساب صادر می شه هم، مسئولیت کیفری با امضاکننده هستش. اما در مورد مسئولیت مدنی هم امضاکننده و هم صاحب حساب، مسئول شناخته می شن.

«در صورتی که چک به وکالت یا نمایندگی از طرف صاحب حساب اعـم از شـخص حقیقـی یـا حقوقی صادر شده باشه، صادر کننده ی چک و صاحب حساب متـضامنا مـسئول پرداخـت وجـه چک بوده و اجرائیه و حکم ضرر و زیان طبق تضامن علیـه هـر دو صـادر مـی شـود. بـه علاوه امضا کننده ی چک طبق مقررات این قانون مسئولیت کیفری داره مگه ایـن کـه ثابت کنه که نبود پرداخت مستند به عمل صاحب حساب یا وکیل یا نماینده بعدی اوسـت که در این صورت کسی که موجب نبود پرداخت شده از نظر کیفری مسئول هستش.»

کدوم دادگاه واسه رسیدگی به این جرم صالحه؟

به دلیل سهولت شکایت واسه متضررین و اتفاق جرم در بانک، دادگاه محل اتفاق بانک محال علیه صلاحیت داره. باید گفت شورای حل اختلاف هم به دلیل میزان مجازات ارسال چک بلامحل و ضرورت «دادگاه بودن» منبع قضایی، صلاحیت رسیدگی به این جرم رو نداره.

مجازات ارسال چک بلامحل چیه؟

طبق قانون: «هرکی انجام دهنده بزه ارسال چک بلامحل شه به توضیح زیر محکوم میشه:

الف. اگه مبلغ مندرج در متن چک کمتر از ده میلیون (۱۰,۰۰۰,۰۰۰) ریال باشه به حبس تا بیشترین حد شش ماه محکوم میشه.

ب. اگه مبلغ مندرج در متن چک ده میلیون (۱۰,۰۰۰,۰۰۰) ریال تا پنجاه میلیون (۵۰,۰۰۰,۰۰۰) ریال باشه از شش ماه تا یک سال حبس محکوم میشه.

ج. اگه مبلغ مندرج در متن چک از پنجاه میلیون (۵۰,۰۰۰,۰۰۰) ریال بیشتر باشه به حبس از یک سال تا دو سال و ممنوع بودن از داشتن دسته چک به مدت دو سال محکوم میشه و در صورتی که صادرکننده ی چک اقدام به اصدار چکای بلامحل کرده باشه، کل مبالغ مندرج در متون چکا ملاک عمل هستش.

تبصره : این مجازاتا شامل مواردی که ثابت شه چکای بلامحل واسه معاملات حروم و یا بهره ربوی صادر شده، نمی باشه.»

لازم به ذکره که شخص می تونه ضرر و ریان خود رو هم در دادگاه کیفری مطالبه کنه.

طرح دعوای حقوقی:

طبق قانون در موارد زیر صادرکننده قابل تعقیب کیفری نیس:

  • در صورتی که ثابت شه چک سفید امضا داده شده باشه.
  • هروقت در متن چک دریافت وجه به شرط تحقق شرطی باشه.
  • اگه در متن چک قید شده باشه که چک واسه تضمین انجام معامله یا تعهدیه.
  • هروقت بی قید در متن چک ثابت شه که دریافت وجه اون به شرط تحقق شرطی بوده یا چک واسه تضمین انجام معامله یا تعهدیه.
  • در صورتی که ثابت شه چک بی تاریخ صادر شده و یا تاریخ واقعی ارسال چک مقدم بر تاریخ مندرج در متن چک باشه.

دلیل اصلی حقوقی شدن شکایت این جور موارد، برخوردیه که قانونگذار با صادرکننده و دارنده ی چک می کنه. قانونگذار تمایل داره چک رو مثل اسکناس بدونه. موارد بالا چک رو با دید اسکناس نمی نگرند. حتی نظریه ی مشورتی درباره «ارسال چک از حساب بسته» صادر شده و در صورتی قابل تعقیب کیفری دانسته شده که مشمول موارد بالا نباشه. در این شکایت میشه خواسته ضبط اموال صادرکننده رو نشون داد.

همونطور که میدونید، دعوای حقوقی نیازمند تقدیم دادخواست و دیگر مراحل آیین قضاوت مدنی ست.

اجرای ثبت

همونجوریکه گفتیم، چک یک سند لازم الاجراست. پس دارنده ی چک پس از باخبر شدن از پرداخت نشدنی بودن چک، با دریافت گواهینامه ی نبود پرداخت، خود چک رو به همراه گواهی برابری امضای چک با نمونه موجود اون در بانک که از طرف بانک صادر می شه، به اجرای ثبت اسناد محل تسلیم و خواسته ارسال اجراییه می کنه. لازم به ذکره که قبل از ارسال اجراییه، دارنده ی چک باید مبلغ حق الاجرا رو در صندوق اجرای ثبت تودیع کرده و اموال واسه صادرکننده به غیر از مستثنیات دین رو هم معرفی کنه.

در این رابطه طبق آیین نامه: «اعلام جرم علیه صادرکننده ی چک بی محل به مقامات صلاحیت دار مانع خواسته ارسال اجراییه واسه دریافت وجه چک از راه اداره ثبت نمیشه مگه اینکه دستوری در این باره از طرف مقامات قضایی صادر شه.»

این مدل از مطالبه چک به دلیل نبود تشریفات می تونه سریع تر از دو مدل قبل به نتیجه برسه.

تهیه شده در: chetor.com

مثل یک حقوق دان قراردادی حرفه ای تنظیم کنین



۸۰۰۰تومن

دیدگاهتان را بنویسید