فایل – بینامتنیت قرآن و دفتر اول، دوم و سوم مثنوی از دیدگاه ژرار ژنت- …

پیش چوگـان‌هــای حـکم کُــن فکــان
(۱/۲۴۷۰)
اقتباس از آیه «إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَیْئاً أَنْ یَقُولَ لَهُ کُنْ فَیَکُونُ»، (امر او چون [آفرینش] چیزی را اراده کند، تنها همین است که به آن می‌گوید موجود شو، و بی‌درنگ موجود می‌شود.)، (یس، ۸۲). مولانا یا تعبیر «چوگان‌های حکم کن فکان»، نسبت به خداوند و فرمان او به اراده حق و تحولاتی که در روان آدمی رخ می‌دهد و بازی هایی که عارفان دارند، اشاره می‌

بـعـد سـه روز از خــدا نـقـمت رسد
گفـت صـالح چونک کردیـد این حسد
(۱/۲۵۲۷)
اقتباس از آیه «فَعَقَرُوها فَقالَ تَمَتَّعُوا فی‏ دارِکُمْ ثَلاثَهَ أَیَّامٍ ذلِکَ وَعْدٌ غَیْرُ مَکْذُوبٍ»، (آنگاه آن را پی کردند؛ [صالح] گفت سه روز در خانه‌هایتان [از زندگی] برخوردار باشید؛ که این وعده‌ای بی‌دروغ است.)، (هود، ۶۵). بیت اشاره به حسد قوم ثمود با صالح است که نمونه‌ای از حسد منکران و کافران با مردان حق است. این مفهوم را در آیه مذکور می‌توان یافت.

همـچـو مــرغـان درد زانـو آمــدنـد
چــون هـمه در نـاامـیـدی سـرزدنـد
شـرح ایــن زانــو زدن را جـاثِـمیـن
در نــُبــی آورد جبــرئـیــل امـیــن
(۱/۲۵۴۲-۲۵۴۳)
اقتباس از آیات «فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَهُ فَأَصْبَحُوا فی‏ دارِهِمْ جاثِمینَ»، (آنگاه زلزله ایشان را گرفت و در خانه و کاشانه‌شان از درآمدند.)، (اعراف، ۷۸ و ۹۱) در این دو بیت خصوصاً بیت دوم، مولانا به آیه ذکر شده نظر دارد.

کَـیْـفَ آسـى خَـلـفَ قَـوم ظـالِـمـیـن
کژ مخـوان ای راسـت خواننده‌ی مُبین
(۱/۲۵۶۲)
اقتباس از آیه «فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَ قالَ یا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُکُمْ رِسالاتِ رَبِّی وَ نَصَحْتُ لَکُمْ فَکَیْفَ آسى‏ عَلى‏ قَوْمٍ کافِرینَ»، (آنگاه [شعیب‏] از آنان رویگردان شد و گفت اى قوم من، به راستى که پیامهاى پروردگارم را به شما رساندم و خیر شما را خواستم، پس چگونه بر قوم کافر دریغ بخورم‏.)، (اعراف، ۹۳). که مولانا مصرع دوم را با تغییراتی از عبارت قرآنی گرفته است.

طعم شیـرین رنگ روشـن چون قـمر
بحر را نیـمیـش شـیرین چـون شکـر
طعم تـلـخ و رنگ مـظلم همچـو قار
نـیم دیـگر تـلـخ همـچـو زهـر مـار
(۱/۲۵۷۸-۲۵۷۹)
اقتباس از عبارت قرآنی «وَ ما یَسْتَوِی الْبَحْرانِ هذا عَذْبٌ فُراتٌ سائِغٌ شَرابُهُ وَ هذا مِلْحٌ أُجاجٌ وَ مِنْ کُلٍّ تَأْکُلُونَ لَحْماً طَرِیًّا»، (و آن دو دریا برابر نیستند، این یک شیرین خوشگوار که نوشیدنش گواراست، و این یک شور و تلخ، و از هر کدام گوشت تر و تازه مى‏خورید…)، (فاطر، ۱۲). مولانا در این بیت هستی و وجود انسان‌ها را به دریایی تشبیه می‌کند که یک نیمه‌ی آن شیرین و نیمه‌ی دیگرش تلخ است.

گـر چـه نـعـره مـی‌زنـد شیطان کُـلـوا
پس لـبـش ردّش کـنـد پـیـش از گـلـو
(۱/۲۵۹۰)
الهام از عبارت قرآنی «فَوَسْوَسَ إِلَیْهِ الشَّیْطانُ قالَ یا آدَمُ هَلْ أَدُلُّکَ عَلى‏ شَجَرَهِ الْخُلْدِ وَ مُلْکٍ لا یَبْلى‏. َأَکَلا مِنْها…»، (سپس شیطان آنان را وسوسه کرد، گفت ای آدم آیا می‌خواهی درخت جاودانگی و فرمانروایی را بی‌انقراض نشانت دهم. آنگاه از آن [میو‌ه‌ی ممنوعه] خوردند…)، (طه، ۱۲۰-۱۲۱). بیت دوم یادآور وسوسه شیطان است که کلوا (بخورید) اشاره به هنگامی است که شیطان آدم و حوا را برای خوردن میوه‌ممنوعه وسوسه می‌کرد.

لابـد آن پــیـدا شــود یَــوم الـنُّـشُـورُ
ور دهــنـدش مهلـت انـدر قـعر گــور
(۱/۲۵۹۴)
اشاره با عبارت قرآنی «…وَ إِلَیْهِ النُّشُورُ»، (… و رستاخیز به امر [و در پیشگاه] اوست.)، (ملک، ۱۵). یوم النشور یعنی روز برخاستن مردگان که در آیه مذکور به آن اشاره شده است.

این مطلب را هم بخوانید :  پژوهش دانشگاهی -بینامتنیت قرآن و دفتر اول، دوم و سوم مثنوی از دیدگاه ژرار ژنت- قسمت ...

برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.