بینامتنیت قرآن و دفتر اول، دوم و سوم مثنوی از دیدگاه ژرار ژنت- قسمت ۸۳

(۱/۳۷۳۹-۳۷۴۳)
اقتباس از آیات «وَ ظَلَّلْنا عَلَیْکُمُ الْغَمامَ وَ أَنْزَلْنا عَلَیْکُمُ الْمَنَّ وَ السَّلْوى‏ کُلُوا مِنْ طَیِّباتِ ما رَزَقْناکُمْ وَ ما ظَلَمُونا وَ لکِنْ کانُوا أَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُونَ»، (و ابر را سایبان شما گرداندیم و برایتان من و سلوى فرو فرستادیم [و گفتیم‏] از روزى پاکیزه‏اى که به شما بخشیده‏ایم بخورید، و بر ما ستم نکردند، بلکه بر خویشتن ستم مى‏کردند.)، (بقره، ۵۷) و «قالَ فَإِنَّها مُحَرَّمَهٌ عَلَیْهِمْ أَرْبَعینَ سَنَهً یَتیهُونَ فِی الْأَرْضِ فَلا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفاسِقینَ»، (فرمود در این صورت [ورود به‏] آن سرزمین چهل سال بر آنان حرام است که در بیابانها سرگشته باشند، پس بر نافرمانان دریغ مخور.)، (مائده، ۲۶). در این ابیات مولانا به صورت مختصر ماجرای موسی و بنی اسرائیل در بیابان را، با توجه به آیات مذکور، باز می‌گوید.

بر تو نقش گـرگ و بر من یـوسفیست
سحرعین است این عجب لطف خفیست
(۱/۳۷۶۱)
اشاره به عبارت قرآنی «…سَحَرُوا أَعْیُنَ النَّاسِ وَ اسْتَرْهَبُوهُمْ وَ جاؤُ بِسِحْرٍ عَظیمٍ»، (… مردمان را چشم‌بندی کردند و به هول و هراس انداختند و جادویی سترگ به میان آوردند.)، (اعراف، ۱۱۶).

زانــک بــود از کَون او حُــرّ بن حُـر
گـفـت ارسلــناک شــاهــد در نُــذُر
(۱/۳۸۳۱)
اقتباس از آیه «یا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنَّا أَرْسَلْناکَ شاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذیراً»، (ای پیامبر ما تو را گواه و مژده رسان و هشدار دهنده فرستاده‌ایم.)، (احزاب، ۴۵). مولانا در این بیت می‌گوید حضرت محمد (ص) مخاطب این کلام الهی و گواه حق و مأمور هدایت حق شد زیرا فرزند آزاده بود. او از آیه استفاده کرده و کلام مورد نظر خود را بیان می‌کند.

نــه درون ظـلـمـتـسـت آب حـیـات
گرچه ظـلـمـت آمـد از نـوم و سبات
(۱/۳۸۷۰)
اشاره به آیه «وَ جَعَلْنا نَوْمَکُمْ سُباتاً»، (و خوابتان را مایه‌ی آرامش گردانده‌ایم.)، (نبأ، ۹). مولانا برای بیان اینکه هر تغییری که به اراده حق صورت گیرد، نتیجه‌ای بهتر به دنبال دارد مثال‌هایی می‌آورد که در آن از کلمات قرآنی استفاده شده است.

ایــن چنـین گسـتـاخ ننـدیشــم دگر
گفــت آدم تــوبه کــردم زیـن نظــر
(۱/۳۹۰۵)
الهام از آیه «فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ کَلِماتٍ فَتابَ عَلَیْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحیمُ»، (آنگاه آدم کلماتی از پروردگارش فرا گرفت و [خداوند] از او در گذشت، چه او توبه پذیر مهربان است.)، (بقره، ۳۷). مولانا اشاره به توبه حضرت‌ آدم دارد. در آیه توبه‌اش به خاطر استفاده از میوه ممنوعه است ولی مولانا تفسیری از آیه را می‌آورد و می‌گوید توبه او از اعجاب و خودبینی بود.

لا افــتــخـار بــالـعـلـوم والـغــنــی
یــا غیــاث المستـغـیـثـتـیــن اِهْـدِنَا
(۱/۳۹۰۶)
الهام از آیه «اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقیمَ»، (ما را به راه راست استوار بدار.)، (حمد، ۶). مولانا در بیت از واژه‌ی قرآنی «اهدنا» که در سوره حمد آمده استفاده کرده است.

بَـلْ هم أَحْیـاءٌ پــی مــن آمــدسـت
دانــه‌ی مــردن مــرا شیرین شدسـت
(۱/۳۹۴۰)
اقتباس از آیات «وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذینَ قُتِلُوا فی‏ سَبیلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْیاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ. َفرِحینَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ یَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذینَ لَمْ یَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلاَّ خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ»، (و کسانى را که در راه خدا کشته شده‏اند، مرده مپندار، بلکه اینان زنده‏اند و در نزد پروردگارشان روزى دارند. از آنچه خداوند از لطف خویش به آنان بخشیده شادمانند، و از احوال کسانى که به دنبالند و هنوز به آنان نپیوسته‏اند خوشوقتند، چرا که نه بیمى بر آنهاست و نه اندوهگین مى‏شوند.)، (آل عمران، ۱۶۹-۱۷۰). مولانا با بیان بخشی از آیه می‌گوید من که مرگ را شیرین و دلپذیر می‌دانم مصداق این آیه‌ام و اگر کشته شوم مرده به حساب نمی‌آیم.

مســت صـبّــاغـیـم مسـت بـاغ نـه
گفــت مـا زاغیـم همچــون زاغ نـه
(۱/۳۹۶۱)
اقتباس از آیه «ما زاغَ الْبَصَرُ وَ ما طَغى»، (دیده[اش] کژتابی و سرپیچی نکرد.)، (نجم، ۱۷). آیه در توصیف معراج حضرت محمد (ص) و مشاهده عالم لاهوت است. مولانا ضمن اشاره ضمنی به آیه از زبان پیامبر (ص) می‌گوید که ما مصداق آن آیه قرآنیم و جمال حق را می‌بینیم و از آن مستیم نه همچون زاغی که به باغ می‌رود و در پی طعمه خویش است.

این مطلب را هم بخوانید :  تحقیق دانشگاهی -اثر بخشی آموزش راهبردهای شناختی رفتاری بر بهبود سبک مقابله در دختران ...

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است